Tạo nhân vật, phông nền và sân khấu trong Scratch

Sân khấu — "Ngôi nhà" của dự án

Trong Scratch, sân khấu (Stage) là khu vực lớn phía trên bên phải — nơi mọi thứ diễn ra khi bạn chạy chương trình. Hãy tưởng tượng sân khấu như màn hình rạp chiếu phim: nhân vật biểu diễn ở phía trước, phông nền là cảnh phía sau.

Sân khấu có một số đặc điểm quan trọng:

Kích thước cố định: 480 × 360 pixel.
Hệ tọa độ: tâm là (0, 0); mép trái x = −240, mép phải x = 240.
Sân khấu không di chuyển được như nhân vật, nhưng vẫn có thể lập trình (đổi nền, phát nhạc…).
Cờ xanh để chạy, cờ đỏ để dừng chương trình.

💡 Ghi nhớ

Sân khấu chỉ có một trong mỗi dự án. Tất cả nhân vật đều biểu diễn trên cùng một sân khấu.

Nhân vật (Sprite) là gì?

Nhân vật (sprite) là đối tượng có thể di chuyển, xoay, đổi hình và phát âm thanh trên sân khấu. Mỗi nhân vật có bộ khối lệnh riêng — lập trình cho nhân vật A không ảnh hưởng đến nhân vật B (trừ khi bạn cố ý dùng tín hiệu hoặc biến chung).

Một dự án có thể có nhiều nhân vật: nhân vật chính, kẻ thù, đồ vật có thể nhặt, nút bấm… Mỗi nhân vật được chọn ở danh sách phía dưới sân khấu trước khi viết code.

Sân khấu (Stage) Phông nền, không di chuyển, quản lý cảnh và nhạc nền.

Nhân vật (Sprite) Di chuyển, tương tác, có trang phục và âm thanh riêng.

Phông nền (Backdrop) — Tạo không gian cho câu chuyện

Phông nền (backdrop/background) là hình ảnh phía sau nhân vật trên sân khấu. Phông nền giúp người xem biết câu chuyện đang diễn ra ở đâu: lớp học, rừng, vũ trụ hay sân bóng.

Phông nền thuộc về sân khấu, không thuộc nhân vật. Bạn quản lý phông nền ở tab Trang phục khi đã chọn Sân khấu (Stage).

Cách thêm phông nền

Nhấn chọn Sân khấu ở góc dưới trái.
Chuyển sang tab Trang phục (Costumes).
Nhấn biểu tượng Chọn phông nền ở góc dưới trái.
Chọn từ thư viện, tải ảnh lên, hoặc vẽ mới.

📌 Ví dụ — Đổi cảnh trong truyện

Phông nền 1: "Phòng học" → nhân vật giới thiệu bản thân.

Phông nền 2: "Sân trường" → nhân vật chạy nhảy.

Phông nền 3: "Hoàng hôn" → kết thúc câu chuyện.

Dùng khối "chuyển sang phông nền …" để đổi cảnh khi chạy chương trình.

Trang phục (Costume) — Thay đổi hình dạng nhân vật

Mỗi nhân vật có thể có nhiều trang phục (costume) — các hình ảnh khác nhau của cùng một nhân vật. Đổi trang phục nhanh liên tiếp tạo hiệu ứng hoạt hình (animation).

Ba cách tạo trang phục

Thư viện: chọn nhân vật, động vật, đồ vật có sẵn — nhanh nhất cho người mới.
Tải lên: dùng ảnh PNG/JPG/SVG từ máy tính (nên dùng nền trong suốt).
Vẽ: dùng công cụ vẽ tích hợp — bút, tô màu, hình học, rubber stamp.

📌 Ví dụ — Nhân vật đi bộ

Trang phục 1: chân trái bước ra trước.

Trang phục 2: chân phải bước ra trước.

Lặp đổi trang phục mỗi 0.2 giây → tạo cảm giác nhân vật đang đi bộ.

💡 Mẹo vẽ hoạt hình

Giữ cùng kích thước và vị trí giữa các trang phục — chỉ thay đổi phần cần chuyển động (tay, chân, miệng). Nhân vật sẽ không bị "nhảy" lung tung trên sân khấu.

Thêm và quản lý nhân vật

Để thêm nhân vật mới, nhấn biểu tượng Chọn nhân vật (hình mèo với dấu +) ở góc dưới trái. Bạn có thể:

Chọn từ Thư viện nhân vật — hàng trăm mẫu có sẵn.
Tải lên hình ảnh từ máy.
Bất ngờ (Surprise) — Scratch chọn ngẫu nhiên.
Vẽ nhân vật mới từ đầu.

Thao tác hữu ích

Đổi tên: nhấp vào tên nhân vật để đặt tên dễ nhớ (Nhân_vật_chính, Quái_vật…).
Thu nhỏ / phóng to: kéo góc khung chọn trên sân khấu.
Xóa: nhấp chuột phải vào nhân vật → Delete.
Sao chép: nhấp chuột phải → Duplicate để tạo bản sao nhanh.

Đặt tên rõ ràng Giúp phân biệt khi dự án có nhiều nhân vật.

Ẩn nhân vật Dùng khối Hiển thị khi chưa cần xuất hiện.

Lớp chồng Nhân vật thêm sau nằm phía trước.

Tọa độ trên sân khấu

Để đặt nhân vật đúng vị trí, bạn cần hiểu hệ tọa độ Scratch:

Trục x (ngang): từ −240 (trái) đến 240 (phải).
Trục y (dọc): từ −180 (dưới) đến 180 (trên).
Tâm (0, 0) nằm giữa sân khấu.

Di chuột trên sân khấu, bạn sẽ thấy tọa độ hiện tại ở góc dưới — rất tiện khi cần đặt nhân vật chính xác.

📌 Ví dụ — Đặt nhân vật vào vị trí

Khối "đến vị trí x: (0) y: (−150)" → nhân vật đứng sát mép dưới, giữa màn hình.

Khối "đến vị trí x: (200) y: (100)" → góc trên bên phải.

Công cụ vẽ trong Scratch

Scratch có trình vẽ đơn giản nhưng đủ dùng cho học sinh THCS. Các công cụ chính:

Bút (Brush): vẽ tự do.
Tô màu (Fill): tô vùng kín bằng một màu.
Hình học: vẽ đường thẳng, hình chữ nhật, hình tròn.
Cục tẩy (Eraser): xóa nét vẽ.
Chọn (Select): chọn và di chuyển phần hình.
Con trỏ (Cursor): chọn từng đối tượng vector.

Bạn cũng có thể dùng phần mềm ngoài (Paint, Canva, Piskel…) để vẽ rồi tải ảnh PNG vào Scratch. Định dạng PNG hỗ trợ nền trong suốt — nhân vật không bị khung vuông trắng bao quanh.

💡 Ghi nhớ

Ảnh quá lớn có thể làm chậm dự án. Nên giữ kích thước hợp lý — nhân vật khoảng 50–150 pixel thường là vừa trên sân khấu 480×360.

Tạo sân khấu đầu tiên — Hướng dẫn từng bước

Hãy cùng tạo một cảnh đơn giản: "Chào buổi sáng ở trường"

Mở scratch.mit.edu → nhấn Tạo.
Chọn Sân khấu → tab Trang phục → thêm phông nền "School" hoặc "Classroom".
Giữ nhân vật Mèo (hoặc chọn nhân vật mới từ thư viện).
Đặt nhân vật ở giữa dưới sân khấu bằng chuột.
Tab Mã → ghép: khi nhấn cờ xanh → nói "Chào các bạn!" 2 giây.
Nhấn cờ xanh để xem kết quả!

Thực hành ngay trên Scratch để tạo sân khấu đầu tiên của bạn

📌 Mở rộng — Thêm nhân vật thứ hai

Thêm một nhân vật bạn bè từ thư viện. Lập trình: khi nhân vật chính nói xong → nhân vật bạn đáp lại "Chào bạn!". Bạn vừa tạo hội thoại giữa hai nhân vật trên cùng sân khấu!

Ý tưởng sáng tạo và lưu ý bản quyền

Khi thiết kế nhân vật và phông nền, hãy thử:

Tự vẽ nhân vật theo phong cách riêng (pixel art, hoạt hình đơn giản…).
Kết hợp nhiều phông nền để kể câu chuyện có nhiều chương.
Dùng hiệu ứng phóng to / thu nhỏ khi nhân vật đi xa hoặc đến gần.
Thêm âm thanh nền ở tab Âm thanh của Sân khấu.

Nếu tải ảnh từ Internet, hãy dùng ảnh miễn phí bản quyền hoặc tự tạo. Khi chia sẻ dự án, ghi nhận nguồn ảnh nếu dùng tác phẩm của người khác.

💡 Lời kết

Sân khấu, phông nền và nhân vật là ba trụ cột tạo nên thế giới số trong Scratch. Hãy bắt đầu đơn giản, thử nghiệm nhiều và để trí tưởng tượng dẫn lối — mỗi dự án là một sân khấu mới chờ bạn kể câu chuyện!